Corbino: pure blikken voorbij gebaande paden

Fotograaf, schrijver en filmmaker Maarten Corbijn van Willenswaard (Strijen, 1959) wist vanaf het moment dat hij een camera in handen hield instinctief wat hij wilde vastleggen: het ogenblik waarop een mens onverbloemd zichzelf laat zien. Corbino, het pseudoniem van Maarten, weet artiesten vast te leggen met sterke emoties en indringende blikken. Tel daar zijn strakke composities en vaak geringe scherptediepte bij op en je weet: dit is een Corbino. Stap in het universum van een ‘maker’ die zijn faalangst omboog tot vakmanschap en zo een leven in beeldtaal opbouwt dat ontroert, schuurt en blijft hangen. 

Zijn unieke stijl

Het is 1980. Maarten experimenteert nog maar drie weken in de fotografie als hij voor de krant De Waarheid op pad wordt gestuurd voor zijn eerste portret: André Hazes. “Ik was bloednerveus, maar wist wel direct: dat schilderijtje met zigeunermeisje, dáár leg ik hem vast.” Oog voor detail zie je vaker terug in zijn beelden. Een engeltje bij Cyndi Lauper, een kruis bij John Cale en Solomon Burke ruikend aan een bloem. Het is nooit standaard.

Intieme connectie

Aan Corbino’s beelden gaat een uitgebreide voorbereiding vooraf. Hij duikt in levens, luistert muziek en komt beslagen ten ijs. “Het contact van mens tot mens is in mijn ogen een voorwaarde. Mijn foto’s moeten betekenis hebben en iets raken. Ik wil verbinding met de geportretteerde. De kunst is een echte connectie te krijgen, een mate van intimiteit. Wist je dat iedereen 122 gezichtsspieren heeft? Met het persoonlijke contact dat ik heb, kan ik daar invloed op uitoefenen.”

‘A bit more angry’

In die verbinding stelt hij zich zo gelijkwaardig mogelijk op. Hoe gaat hij om met hoogmoed bij bepaalde muzikanten? “Die probeer ik zo snel mogelijk uit de weg te krijgen. Ik ben uitermate protestants en daar zeer gevoelig voor. Het zal niet makkelijk zijn om de weelde van roem te dragen, maar ik hou het graag gewoon. En het werkt, want ik zie dat mensen zich openen.” Soms maakt hij een misstap,  één keer uitgerekend bij zijn jeugdidool Lou Reed. In opdracht van De Volkskrant meldt Corbino zich in het Amstel Hotel, waar hij een paar minuten krijgt. “Ik was al zenuwachtig en word als vijftiende fotograaf een kamer ingeduwd. Lou Reed keek chagrijnig en per ongeluk verspreek ik mij en vraag: ‘Could you look a bit more angry?’.” Onverrichter zake fietst hij huilend naar huis en denkt bij zichzelf: dit nooit meer.

Met bewondering

Vanaf dat moment concentreert Corbino zich op albumhoezen en muziekvideo’s, waarin hij zelf de regie heeft. Hij werkt met onder meer Doe Maar, Frank Boeijen, Tröckener Kecks, BLØF, Skik en Wende Snijders. Jaren later pakt hij het fotograferen van artiesten onder hoge tijdsdruk weer op. Zo herinnert hij zich de shoot met Dolly Parton. “Ze schoof gelijk haar borsten naar voren. ‘No no’, zei ik. Dat gaan we anders doen. Ik zag mogelijkheden met de schaduw.” Het levert een prachtig beeld op: de fotograaf als schim naast een stralende Dolly Parton. Veelzijdige artiesten als Parton waardeert hij. “Ze heeft meer dan 1000 songs op haar naam staan. Ik heb enorme bewondering voor iedereen die zich durft te manifesteren.”

Dankzij de camera

Dat manifesteren ging bij Maarten niet vanzelf. Hij legt de lat voor zichzelf behoorlijk hoog en ging zijn faalangst te lijf. De laatste jaren groeit steeds meer het besef hoe veelzijdig en onderscheidend hij is op allerlei vlakken. De camera is voor hem van grote betekenis. “Ik ben wat geworden dóór mijn camera. Omdat ik zo verlegen was, werd fotograferen mijn toegangskaart tot echt contact. Naarmate mijn angst verdween, groeide mijn succes.” Die gedrevenheid heeft hij meegekregen van zijn moeder. Zij deed, nota bene in de oorlogswinter, alfa- én bèta-staatsexamen. En speelde de jonge Maarten een muziekstuk met een foutje erin? Dan moest het helemaal opnieuw gespeeld worden. 

Tekenaars, schilders en predikers

Het creatieve en veelzijdige pulseert in de familie. Zus Aaf is beeldend kunstenaar en broer Anton bekend fotograaf en regisseur. Broer Gerrit excelleert in consultatie. De vier generaties vóór hen bestaan uit tekenaars, schilders en predikers. “Bij schilderen is je penseel direct verbonden met het doek. Voor fotograferen is het nodig het mechanische apparaat dat tussen jezelf en het onderwerp zit, volkomen naar je hand te zetten. Dat is een hele kunst.” Zo benadrukt Corbino bij zijn studenten - hij doceert de kunst van het portretteren aan de Fotoakademie in Keulen - dat je de camera in moet krúipen. 

Schrijven met licht

Voor Maarten zijn er drie soorten fotografie: 1. Fotografie van het moment, zonder al te veel manipulatie 2. Fotografie met een overdaad aan manipulatie; 3. ‘fotografia prompta’, fotografie ontstaan achter een bureau. “De eerste categorie onderscheidt fotografie nou juist van alle andere kunstvormen, dus die moet je behouden. Ik stel altijd zelf scherp met een analoge lens op mijn digitale camera. Het vraagt om intelligente beslissingen in het moment. Ik ben ouderwets streng en bepaal mijn kader tijdens het fotograferen. Snijden ná het moment? Nóóit.” Corbino’s zijn veelal zwart-wit. Dat maakt dat hij kan ‘schrijven’ met licht. “Je komt tot de essentie.” 

In de kast met Cave

Een schat aan herinneringen aan muziekfotografie draagt hij met zich mee. Hij wilde vooral van de gebaande paden af en muzikanten blijven verrassen. Zo kroop hij eens in een kast met Nick Cave om hem te fotograferen bij het licht van een kaars. “Een hele uitdaging, want Cave had aardig wat gedronken en liet de kaars steeds vallen.” Lachend vertelt hij: ”Ik steeds in de weer met lucifers en mijn camera.” Herman Brood wist hij te fotograferen terwijl hij in de spiegel keek, iets wat Brood zelden deed. Soms had Corbino ook pech. “Solomon Burke stierf in het vliegtuig op weg naar Amsterdam. George Michael die, in het bijzijn van mij, tegen zijn manager zegt dat hij geen shoot meer gaat doen.”

Zijn leven in beelden

Corbino’s bijbel (2021), een overzicht van veertig jaar portretfotografie, is een gewild collector’s item. De hoofdstukken in het boek verwijzen naar Bijbelse verhalen en motieven, vertaald naar zijn beeldtaal en leven. Momenteel werkt hij aan een nieuw boek. En zoals te verwachten ligt de lat hoog: 604 pagina’s foto’s en teksten, formaat 50 bij 70. “Ik wil mij blijven ontwikkelen. Er valt altijd iets te leren.” Andere schrijvers, onder wie Connie Palmen, spelen er ook een rol in. Vol bezieling vertelt hij over zijn nieuwe project. Met dit magnum opus blijft Maarten Corbijn, alias Corbino, doen waar hij voor geboren is: vanuit zijn scheppingsdrang de mens ontroeren.